Yλικό

Κείμενα Ά Γυμνασίου

Ξυπνάμε και η θάλασσα

Ξυπνά μαζί μας

Γιώργος Σαραντάρης

Ø      Ο τίτλος του ποιήματος αυτού είναι ο πρώτος στίχος του.

Ø      Ενότητες:

1^η Ενότητα: Ξυπνάμε.... κύματα- Πρωινό ξύπνημα με φόντο τη θάλασσα.

Ο άνθρωπος και η θάλασσα ξυπνάνε ταυτόχρονα και αυτό υποδηλώνει τη στενή σχέση του ανθρώπου με τη φύση.

Η φύση επιδρά αναζωογονητικά στον άνθρωπο (ύπαρξη), προκαλεί ψυχική ανάταση και πνευματική ανανέωση.

Η πρωινή θάλασσα προσφέρει φρεσκάδα, υγεία, καθαρό αέρα.

Τα στοιχεία αυτά είναι απαραίτητα για τον άνθρωπο ώστε να επανακτήσει δυνάμεις και ισχυρό πνεύμα αισιοδοξίας για να μπορεί να μειώνει τη μέρα του ως πρόκληση για δημιουργία και όχι ως υποχρεωτική ρουτίνα όπως τα κύματα της θάλασσας.

2^η Ενότητα: «Στην καρδιά μας... τ’ουρανού» - Απαλλαγή από το φορτίο της πάλης.

Ο άνθρωπος έχει μεταμορφωθεί σε μια υγιή πνευματική ύπαρξη, που δίνει προτεραιότητα στον εσωτερικό της κόσμο.

Απαλλάσσεται από τις άσχημες και ανθυγιεινές επιρροές της πόλης και αναζητά υψηλότερα νοήματα πέρα από τις ταπεινές ανάγκες-επιθυμίες-δραστηριότητες που οδηγούν σε ανούσιους τρόπους ζωής.

3^η Ενότητα: «Ο ήλιος.... να τη χωρέσει» - Ο ανανεωμένος άνθρωπος δε χωρά στα στενά όρια του κόσμου.

Ο ήλιος εδώ κυριαρχεί, επιβάλλεται και ελέγχει τα πάντα. Το γεγονός οτι ο ήλιος, ο μεγάλος φυσικός άρχοντας είναι λίγος και μικρός απέναντι στη μέρα δηλώνει τις δυνάμεις του ανθρώπου που αναζωογονήθηκε μπροστά στο θαλασσινό φόντο και στο καθαρό αέρα.

«Παράλογο» μεταφορικό σχήμα                   (η μέρα δεν χωρεί στον ήλιο) γιατί θέλει να δείξει ότι ο αναγεννημένος άνθρωπος δεν ενδιαφέρεται μόνο για τη φυσική αναζωογόνηση αλλά και την ψυχική ανάταση και πνευματική μεταμόρφωση.

Η μέρα δεν χωρεί στον ήλιο γιατί το φυσικό φως είναι λιγότερο έντονο από το εσωτερικό φως του ανθρώπου που είναι γεμάτος αισιοδοξία, κέφι και όρεξη.

Ιδέες και συναισθήματα που κυριαρχούν στο ποίημα:

Χαρούμενη διάθεση, αισιοδοξία η οποία εκφράζεται με κέφι για ζωή και όρεξη για δημιουργική δραστηριότητα.

Επίσης στο ποίημα κυριαρχεί είτε έμμεσα ή άμεσα η πνευματικότητα δηλαδή o άνθρωπος πρέπει να δώσει προτεραιότητα στον εσωτερικό κόσμο του ο οποίος μπορεί να νικήσει κάθε εξωτερική ασχήμια.

Απαντήσεις στις εργασίες της σελίδας 13:

1. Το ποίημα αναφέρεται στο ταυτόχρονο ξύπνημα της θάλασσας και του ανθρώπου. Η φύση με τη μορφή της θάλασσας δίνει υγεία, δροσιά, κέφι, όρεξη για ζωή. Επομένως ο αναγεννημένος άνθρωπος παίρνει δυνάμεις από τη φύση και εκμηδενίζει την άσχημη επιρροή της πόλης η οποία είναι συνδεδεμένη με τον ανθυγιεινό και ασφυκτικό τρόπο ζωής. Αφού λοιπόν ο εσωτερικός κόσμος του ανθρώπου ξυπνά μπορεί να εξαφανίσει το θόρυβο, τη βρώμικη ατμόσφαιρα, το άγχος, την υπερένταση και πολλά άλλα στοιχεία της πόλης.
2. ο ποιητής δεν παρουσιάζει το πρωινό ξύπνημα ως μια καθημερινή βιολογική ρουτίνα αλλά του προσδίδει δυνάμεις με τις οποίες μπορεί να αναζωογονήσει σωματικά και πνευματικά μια ύπαρξη. Ο άνθρωπος βγαίνει από τη νυχτερινή ανάπαυση με τονωμένη και ακμαία την ύπαρξη. Επομένως ο άνθρωπος είναι ανανεωμένος, δυνατός, γεμάτος ενέργεια και όρεξη να δημιουργήσει. Η ψυχική του ευφορία και η αισιοδοξία του περιθωριοποιεί την πόλη με τα επακόλουθα αρνητικά και αναζητά βαθύτερα νοήματα.
3.  Η χαρούμενη διάθεση στο ξεκίνημα μιας καινούριας μέρας φαίνεται σε πολλά σημεία του κειμένου. Στο στίχο 1 ο ποιητής ταυτίζει το ξύπνημα της φύσης και του ανθρώπου. Στους στίχους 5-6 εκφράζει αίσθημα λύτρωσης γιατί ο άνθρωπος γλιτώνει από το φορτίο της πόλης. Επίσης στους στίχους 8 και 12-14 με τη κυριαρχία του φωτός. Ο ποιητής μεταδίδει την αισιόδοξη εικόνα του κόσμου περνώντας το μήνυμα ότι η ζωή και τα πράγματα δεν είναι στάσιμα και ανεξέλεγκτα. Επομένως η καινούρια εικόνα του κόσμου οδηγεί τον άνθρωπο να αξιολογεί με διαφορετικό τρόπο πλέον την εμπειρίαο

Κείμενα Ά Λυκείου 

ΙΘΑΚΗ, Κ.Π.ΚΑΒΑΦΗΣ

Ø      Το ποίημα: ανήκει στα φιλοσοφικά διδακτικά ποιήματα του Καβάφη ως προς το περιεχόμενο.

Ø      Ιθάκη: λαμβάνει συμβολικό χαρακτήρα και σημαίνει την προσπάθεια κάθε ανθρώπου να κατακτήσει ένα στόχο.Με την Ιθάκη διαγράφεται μια σειρά σταδίων,τα οποία περνά ο άνθρωπος για να φτάσει στην σοφία.

Ø      Θέμα: η ευχή του ποιητή σε κάποιον υποθετικό Οδυσσέα να επιμηκύνει το ταξίδι επιστροφής του προς την Ιθάκη, προκειμένου να αποκομίσει περισσότερες εμπειρίες και γνώσεις από αυτό.

Ø      Α’ ενότητα (στ. 1-12): ο ποιητής συμβουλεύει τον υποψήφιο Οδυσσέα να εύχεται να είναι μακρύ το ταξίδι του και να δείξει θάρρος στην αντιμετώπιση των κινδύνων.

ü      Στ. 1-3: Ο ποιητής απευθύνεται άμεσα στο δεύτερο πρόσωπο σε οποιονδήποτε ταξιδευτή που διανύει ένα αντίστοιχο ταξίδι με τον Οδυσσέα και του λέει να εύχεται να είναι μεγάλο, γεμάτο περιπέτειες και γνώσεις.

ü      Στ. 4-6: Ο ποιητής συνεχίζει με τον ίδιο προτρεπτικό τόνο. Οι Λαιστρυγόνες, οι Κύκλωπες και ο θυμωμένος Ποσειδώνας μετατρέπονται σε σύμβολα και συμβολίζουν τα εμπόδια και τους κινδύνους που μπορεί να συναντήσει ο υποθετικός Οδυσσέας στην επιστροφή του για την Ιθάκη ή ο άνθρωπος γενικά που έχει θέσει έναν υψηλό στόχο.

ü      Στ. 7-8: Ο ποιητής συμβουλεύει τον ταξιδευτή να έχει υψηλή σκέψη, ηθικές δηλαδή αρχές, ενώ το πνεύμα του και το σώμα του πρέπει να συγκινούνται μόνο από εκλεκτές συγκινήσεις. Τον προτρέπει επομένως να επιλέγει με προσοχή τις απολαύσεις του, είτε πνευματικές είτε σωματικές.

ü      Στ. 9-10: Οι Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες περιγράφονται στην Οδύσσεια ως ανθρωποφάγες τερατώδεις οντότητες, που δυσχέραιναν την επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη. Ο άγριος Ποσειδώνας ήταν ο μόνιμος εχθρός του ήρωα, αφού θέλησε να λάβει από αυτόν εκδίκηση για την τύφλωση του γιου του Πολύφημου και του δημιουργούσε συνεχώς περιπέτειες και εμπόδια στο δρόμο της επιστροφής του στην Ιθάκη. Τα μυθολογικά όμως τέρατα δεν υπάρχουν για τον σύγχρονο Οδυσσέα και συμβολίζουν τους φόβους που είναι δυνατό αυτός να κουβαλά μέσα στην ψυχή του.

ü      Επομένως όποιος επιχειρήσει ένα τόσο μεγάλο ταξίδι, θα πρέπει να διέπεται από ψυχραιμία, θάρρος, επιμονή και υπομονή που θα τον κάνουν να αντιμετωπίσει με τόλμη τους κινδύνους.

Ø      Β’ ενότητα (στ. 13-23): ο ποιητής απαριθμεί τις ωφέλειες που θ’ αποκομίσει ο ταξιδευτής από το ταξίδι της επιστροφής στην Ιθάκη.

ü      Στ. 13-23: Ο Καβάφης περιγράφει μια σειρά απολαύσεων, οι οποίες συμπεριλαμβάνονται σ’ ένα ιδανικό τρόπο ζωής για τον ίδιο. Το άτομο που ταξιδεύει πρέπει να εύχεται να είναι μακρύς ο δρόμος της επιστροφής για να μπορέσει να γνωρίσει καινούριους τόπους, να βρεθεί σε κέντρα εμπορικά και να μπορέσει ν’ απολαύσει πολλά εξωτικά προϊόντα και άφθονα μυρωδικά.

→ Γενικά, ο τρόπος ζωής που προτείνει ο Καβάφης στους στίχους αυτούς συνοψίζεται στην απόκτηση πολλών γνώσεων αλλά και στις απολαύσεις των αισθήσεων. Μετά από την περιπλάνησή του και την επίσκεψη πολλών αιγυπτιακών πόλεων, ο ταξιδευτής θα έχει αποκομίσει πολλές εμπειρίες και θα διδαχθεί από τους μορφωμένους, με τους οποίους θα συναναστραφεί.

Ø      Γ’ ενότητα (στ. 24-33): δίνει συμβουλές στον ταξιδευτή.

ü      Στ. 24-25: Ο ποιητής συμβουλεύει τον ταξιδευτή του να μην παρεκκλίνει από το στόχο του, που είναι η Ιθάκη. Οι πειρασμοί του ταξιδιού του και, ιδιαίτερα, οι ηδονικές απολαύσεις είναι δυνατό να τον παρασύρουν, να τον αποπροσανατολίσουν και να τον κάνουν να ξεχάσει τον αρχικό του στόχο.

ü      Στ. 26-27: Η πιο πάνω προτροπή δεν πρέπει να τον κάνει να επισπεύσει το ταξίδι της επιστροφής στην Ιθάκη. Είναι προτιμότερο το ταξίδι αυτό να διαρκέσει πολλά χρόνια, για να παραταθούν οι απολαύσεις και να αποκομίσει ακόμη περισσότερες εμπειρίες και γνώση ο ταξιδευτής.

ü      Στ. 28-33: Η Ιθάκη συμβολίζει το τέρμα του ταξιδιού και δεν έχει τίποτε άλλο να προσφέρει. Είναι ο ίδιος ο στόχος που θέτει κανείς στη ζωή του, το υψηλό ιδανικό, ενώ αυτό που έχει σημασία είναι η προσπάθεια για την επίτευξή του. Ο πλούτος που αποκομίζει το άτομο είναι οι εμπειρίες του ταξιδιού του προς την Ιθάκη, η οποία είναι φτωχική, δεν έχει κάτι άλλο να προσφέρει σε όποιον καταλήγει σ’ αυτήν. Η Ιθάκη είναι το κίνητρο για να πραγματοποιήσει κανείς το ωραίο ταξίδι.

Ø      Δ’ ενότητα (στ. 34-36): ο ποιητής αποτιμά την αξία του επιμηκυμένου ταξιδιού.

ü      Στ. 34-36: Ο ποιητής γνωρίζει ότι ό ταξιδευτής είναι πιθανό να απογοητευτεί, όταν διαπιστώσει ότι όλα σχεδόν τα έχει αποκομίσει στο ταξίδι και ότι η Ιθάκη δεν έχει να του προσφέρει τίποτα απ’ αυτά που προσδοκούσε. Γ’ αυτό σπεύδει να τον παρηγορήσει και να του εξηγήσει την αλληγορία της Ιθάκης. Του τονίζει ότι η Ιθάκη, την οποία τώρα αναφέρει στον πληθυντικό, γιατί δεν είναι μία μόνο στη ζωή του κάθε ανθρώπου, σημαίνει το ιδανικό και τον στόχο που θέτουμε στη ζωή μας.Όταν φτάνουμε στην πρώτη Ιθάκη, κατακτούμε δηλαδή κάποιο στόχο μας, ξεκινάμε το ταξίδι για μια νέα, προσπαθούμε δηλαδή για την επίτευξη του επόμενου, που μπορεί να είναι πιο δύσκολος, γιατί συνεχώς δοκιμάζουμε τον εαυτό μας, τα όρια των δυνατοτήτων και των αντοχών μας. Η προσπάθεια αυτή μας πλουτίζει και μέσα από αυτή γινόμαστε σοφοί → αισιόδοξο μήνυμα στους δύο τελευταίους στίχους του ποιήματος.

Λογοτεχνικό βιβλίο

Η Λωξάνδρα

Περίληψη

         

          Η Λωξάντρα ήταν μια γυναικα από την πόλη ιδιαίτερα δυναμική και νοικοκυρά. Μεγαλώνει τα παιδία των συγγενών της καθώς και τα τέσσερα παιδιά του Δημητρό.Ο Δημητρός ήταν ο άντρας της τον οποίο παντρεύτηκε σε μεγάλη ηλικία καθώς η πρώτη του γυναίκα πέθανε.Ο μεγάλος γιος του Δημητρό αρχικά δεν την συμπαθούσε αλλά στην συνέχεια όχι μόνο την συμπάθησε αλλα την αγάπησε σαν μητέρα του.Μεγαλώνει τα παιδιά με αγάπη, στοργή, τα παντρεύει και είναι πάντοτε δίπλα τους.Στην συνέχεια έκανε με το Δημητρό και η ίδια δύο δικά της παιδιά που τα μεγάλωσε με μεγάλη αγάπη.

          Ενώ γύρω της στροβιλίζονται πολυάριθμα συγγενικά της πρόσωπα, φίλοι, γείτονες, η Παναγία η Μπαλουκλιώτισσα, παραπαίδια, λαϊκοί Τούρκοι, χανούμισσες, ο πασάς της γειτονιάς και εκτυλίσσονται σημαντικά ιστορικά γεγονότα, η Λωξάντρα φανερώνεται δυναμική και ακατάβλητη, έτοιμη να αντιμετωπίσει όλες τις αντιξοότητες της ζωής με τη σοφία του ενστίκτου αλλά και την ωριμότητα της εμπειρίας γενεών.

          Μέσα απ' την ιστορία της ξεδιπλώνεται και η ιστορία ολόκληρου του κόσμου της Πόλης, μέσα από τα γεγονότα που τον σημάδεψαν πριν τον Α' Παγκοσμιο Πόλεμο. Οι περισσότερες σελίδες εξελίσσονται στο αστικό τοπίο της Κωνσταντινούπολης, την εικόνα της οποίας σχηματίζει αβίαστα ο αναγνώστης. Τα σπίτια, οι δρόμοι, ο Βόσπορος και κυρίως τα Θεραπειά, και ο Κεράτιος, οι γειτονιές της, οι εξοχές, το υγρό κλίμα της.

          Η ηρωίδα ήταν καλή νοικοκυρά και πάντοτε μαγείρευε και ετοίμαζε αρκετο φαγητό για όλους του φιλοξενούμενους της. Ήταν αφελής και η άδολη συμπεριφορά της είναι χαρακτηριστική σε αρκετά σημεία του βιβλίου. Κυρίως στο επεισόδιο με τον Τούρκο Πρόξενο στην Αθήνα, όπου η Λωξάνδρα συμπεριφέρεται θεωρώντας αυτονόητο ότι ο Τούρκος διπλωμάτης διαβάζει και συμφωνεί με τις αποκαλύψεις της Ακρόπολης για τις αγριότητες του Σουλτάν Χαμίτ. Η Λωξάνδρα νόμιζε ότι οι έλληνες με τους Τούρκους δεν είχαν τίποτε να χωρίσουν και δεν καταλάμβαινε από τα πολιτικά πράγματα.

          Λίγο πριν ξεκινίσει ο Α Παγκόσμιος πόλεμος η Λωξάνδρα στέλνει την εγγονή της στο κολλέγιο και είναι πολύ συγκινημένη.Ογδονταπέντε χρονών πια αρρωστά βαριά και πεθαίνει.Η εγγονή της η Άννα έγινε τόσο δυναμική γυναίκα όσο και η γιαγιά της.

Λαογραφικά στοιχεία

       Πλήθος από λαογραφικά στοιχεία, όπως η διαμόρφωση των σπιτιών, η κουζίνα και η διατροφή, οι γυρολόγοι επαγγελματίες κλπ, συντελούν στην απόδοση του μικροϊστορικού περιβάλλοντος. Έμφαση δίνεται εξαρχής στο φαγητό. Στη σελίδα 41 παρατίθεται το ενδιαφέρον τετράστιχο: «Μουχαλεμπί και γκιούλ σερμπέτ ο αναστεναγμός σου / και του Χατζή Μπεκίρ λοκούμ ο τρυφερός λαιμός σου. / Ο κάθε λόγος σου γλυκός, σαν ραβανί αφράτος, / και σαν Αιβάν – Σεράι λοκμάς με μέλι μυρωδάτος.» και στη συνέχεια αναφορά στον Κομφούκιο που υποστήριζε ότι η τύχη μας δεν είναι στα χέρια των θεών αλλά εκείνων που μαγειρεύουν την τροφή μας. Στο τέλος του βιβλίου στη σελ. 244 η Λωξάντρα που όλοι τη θεωρούσαν ετοιμοθάνατη τρώει κρυμμένη από την κατσαρόλα τους λαχανοντολμάδες.
          Επίσης, τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα παρουσιάζονται αδρά και βοηθούν την τοποθέτηση της μυθοπλασίας μέσα στον ιστορικό χρόνο. Η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (σελ.80), η σφαγή των Αρμενίων, ο πόλεμος του 1897, (σελ. 150), οι ταραχές των αρχών του 20ου αι. στην Αθήνα, η εκλογική νίκη του Δηλιγιάννη (σελ. 200) και η δολοφονία του, η επανάσταση στο Γουδί (σελ. 219) κ.α. Οι αναφορές σε όλα αυτά δεν είναι τόσες και τέτοιες ώστε να κυριαρχήσει η ιστορία, ή για να μιλάμε για κάποια εκδοχή του ιστορικού μυθιστορήματος.

Λεξιλόγιο

Τροποι έναρξης παραγράφου

Tρόπoι έναρξης θεματικής περιόδου:  
Αποτελεί αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα το γεγονός ότι ....
Λίγοι θα διαφωνούσαν με την άποψη ότι ...
Υποστηρίζεται ότι
Είναι γνωστό ότι
Κατά κοινή ομολογία...
Κανείς δεν μπορεί να αντικρούσει την άποψη ότι...
Δεν υπάρχει αμφιβολία

Τρόποι μετάβασης από τη θεματική πρόταση στις λεπτομέρειες:
Πράγματι. ..
Με άλλα λόγια ...
Ειδικότερα ...
Αναλυτικότερα ...
Έτσι ...
Στην περίπτωση αυτή ....
Πιο συγκεκριμένα
Βέβαια ...

Η κατακλείδα ωστόσο είναι προαιρετική και εισάγεται ως εξής: Άρα...
Επομένως...
Λοιπόν...
Συνεπώς...
Γίνεται κατανοητό...
Γίνεται αντιληπτό...
Εύκολα διαπιστώνεται...
Έχει καταστεί σαφές...

Συνώνυμα Λέξεων

     Αβαρία =ζημιά
αβγατίζω =αυξάνω
αβελτηρία =αφροσύνη
αβρός= ευγενικός
άβυσσος= χάος
αγαθοεργία= ευεργεσία
αγαλλίαση= ικανοποίηση
αγανάκτηση= δυσφορία
αγανός= αραιός
άγαρμπος= άξεστος
αγγαρεία= καταναγκασμός
αγγελία= ανακοίνωση
αγγίζω= ψηλαφώ
αγέλη= κοπάδι
αγέρας= πνοή
αγέρωχος= υπερήφανος
αγιογδύτης= αισχροκερδής
άγιος= ιερός
αγκυλώνω= τσιμπώ
αγκυροβολώ= αράζω
αγνός= άσπιλος

     Δαμάζω= τιθασεύω
δαπάνη= ξόδεμα
δασύς= πυκνός
δεινός= φοβερός
δελεάζω= σαγηνεύω
δέρνω= χτυπώ
δημόσιος= κοινός
διαβάλλω= συκοφαντώ
διάβαση= δίοδος
διαίρεση= κατάτμηση
διακήρυξη= ανακοίνωση
διάλειμμα= ανάπαυλα
διάλογος= συνομιλία
διαμελισμός= κομμάτιασμα
διαμονή= κατοικία
διαπρεπής= επιφανής
διαρκής= συνεχής
διασύρω= δυσφημώ

     ένταση= δυνάμωμα
εξαναγκασμός= εκβιασμός
εξέλιξη= πρόοδος
εξευτελίζω= ταπεινώνω
εξηγώ= διευκρινίζω
εξουσία= ηγεμονία
έπαινος= εγκώμιο
επαναλαμβάνω= ξανακάνω
επαναστάτης= απείθαρχος
επαφή= άγγιγμα
επιείκεια= ηπιότητα
επικροτώ= επιδοκιμάζω
επίκτητος= πρόσθετος
επίπληξη= μομφή
επιστήμη= γνώση
ερεθίζω= οργίζω
ερμητικός= στεγανός